ازسر ناچاری

بررسی صادرات عسل استان اردبیل
نویسنده : بهرام سلطانی - ساعت ٤:۱٤ ‎ب.ظ روز جمعه ٩ دی ،۱۳٩٠

وضعیت صادرات عسل استان اردبیل چگونه است ؟

1.شناسایی تهدیدات صادرات عسل اردبیل

2.شناسائی فرصت های صادرات عسل اردبیل

3.شناخت نقاط قوت صادرات عسل اردبیل

4.شناخت نقاط ضعف صاردات عسل اردبیل

5.ارائه پیشنهاد و راهکاری مناسب برای رشد صادرات عسل اردبیل  

 مقدمه

عسل، ماده غذایی پر رمز و رازی که نشانه ای از اعجاز آفرینش می باشد ، در زرق و برق کالا های خوراکی بی خاصیت به فراموشی سپرده شده است و مرغوب ترین نوع آن موسوم به سبلا ن مشتریان خود را از دست می دهد.

 روزگاری نه چندان دور، عسل سبلا ن خوراک گرانمایه ای بود که به عنوان ره آوردی از اردبیل کالاهای همراه مسافران را زینت می بخشید و اردبیلی ، خونگرم چند کیلویی از آن را بسته بندی       می کرد تا تلخی بدرقه را با شیرینی عسل رفع کند. هرچند با گذشت زمان وماشینی شدن زندگی ،عسل سبلا ن هم از گزند تقلب در امان نماند و گرفتار سوءاستفاده در تولید شد؛ اما نباید فراموش کرد که هنوز عسل های طبیعی را می توان در اردبیل یافت و عسل های معمولی عرضه شده در فروشگاه های منطقه هم آنچنان بی خاصیت نیستند. با وجود اهمیتی که این فرآورده در صادرات مواد غذایی غیرنفتی و     ارزآوری برای ایران دارد نه تنها در این زمینه موفقیتی به دست نیامده است؛ بلکه میزان فروش عسل از طریق خریدها و سوغاتی ها در اردبیل به طور قابل ملا حظه ای پایین آمده است .

 این محصول در حال حاضر به فراوانی در فروشگاه های اردبیل یافت می شود و قیمت آن در مقایسه با سایر محصولا ت بی خاصیت، بسیار پایین تر آمده است.

 زنبور عسل از جمله حیواناتی است که فواید بسیار زیادی برای انسان دارد و بدون اینکه کوچکترین صدمه ای به طبیعت و محیط زیست بزند بهترین و با خاصیت ترین فرآورده غذایی انسان را تولید     می کند.

 زیرکی، بی آزاری، سود دهی و تلاش گری از ویژگیهای زنبور عسل است و در قرآن مجید و روایات اهل بیت (ع) نیز به این ویژگیها و فواید بسیار ارزشمند این حشره اشارات زیادی شده است و این حشره مفید چرخه اکوسیستم را برای استفاده مجدد انسان تنظیم می کند. 

 عسل دارای ‪هشتاددرصد قند طبیعی است و غذایی زود هضم و ضد عفونی کننده دستگاه گوارش بوده و خود آن عاری از هرگونه میکروب و ویروس می باشد.

 چهار پنجم وزن عسل را کربوهیدرات تشکیل می دهد و بقیه آن شامل پروتئین، املاح معدنی، عناصر معطر، آنزیم ها، ویتامین ها، گرده گل و آب است. 

 هر یکصد گرم عسل ‪سیصدوسیکیلو کالری انرژی تولید می کند و چربی ها را از بین می برد و برای سال خوردگان و بیماران مصرف آن بسیار مناسب است.

 عسل دستگاه گوارش و حتی دستگاه تنفسی را ضد عفونی کرده و برای التیام زخم معده غذای موثری است .

 تاریخچه وجود زنبور عسل :

 مطالعات و بررسی های دانشمندان زیست شناس نشان می دهد که حداقل 150 میلیون سال است که موجوداتی بنام زنبور عسل (Honey Bee) در جهان زندگی می کنند. آنها برای زمانی که گلها و گیاهان به خواب زمستانی می روند و دیگر شهدی برای تغذیه زنبورها ندارند در درون کندوهای خود اقدام به درست کردن عسل می کنند. میزان عسل تولیدی آنها معمولآ بیشتر از آن مقداری است که خودشان نیاز دارند از این رو اغلب انسان خود را شریک آنها در استفاده از این فرآورده طبیعی می کند. 

 زنبورهای عسل همانند مورچه ها جانورانی اجتماعی هستند که در درون کندوی خود کارها را تقسیم  می کنند، یک گروه از زنبورهای عسل که در یک کندو زندگی می کنند شامل یک ملکه (ماده)، تعدادی زنبور نر و تعداد بیشتری زنبورهای کارگر هستند.

 بدون شک در ابتدا عسل باعث شده است که توجه انسان به سمت زنبور عسل جلب شود . قدیمی ترین اثر تاریخی که به برداشت عسل توسط انسان تعبیر شده است مربوط به هفت هزار سال قبل از میلاد است که در اسپانیا مشاهده گردیده است . این اثر شامل قیافه حک شده یک انسان بر سنگ است که  نردبانی را برای رسیدن به محل کلنی به کاربرده و ظرفی برای قراردادن شان های پر از عسل به کمر دارد . در حالی که زنبوران عسل کارگر در اطراف سر او به پرواز در آمده اند . یک اثر نقاشی که از روزگاری بعد از مورد بالا حکایت دارد ، از آفریقا بدست آمده و نشان می دهد که فردی همان عمل را انجام می دهد ، با این تفاوت که او برای دور کردن زنبورداران از دود استفاده می کند .

 باستان شناسها حکایت می کنند که قبایل بدوی با جمع آوری عسل آشنا بوده اند . عده ای در برداشت عسل از وسایل دود کننده استفاده می کرده اند و عده ای برای داشتن عسل از لانه هایی که در صخره های تیز و مرتفع سنگی و در دره های عمیق قرار گرفته اند جان خود را به خطر انداخته اند . در بعضی از قبایل افرادی به طور منظم تنه تو خالی درختان را بررسی و برای برداشت عسل علامت گذاری می کردند . به نظر می رسد که این نشانه گذاری بیانگر این مطلب بوده است که این درختان مالکیت عام نداشته و همه نمی توانستند از آن استفاده کنند . 

 عسل در زندگی روحانی ، اجتماعی و اقتصادی مصریان باستان نقش مهمی بازی می کرده است . از حکاکیهای بجا مانده در پرستشگاه ها و دخمه های مردگان چنین بر می آید که عسل در آن روزگار اهمیت ملی زیاد داشته است ، در پاپیروس ها به اهمیت دارویی عسل اشاره شده است و در بیشتر داروها مقداری شیر و عسل به کار می رفته است ، مصریان قدیم از نوعی کوشاب که از جو ، عسل و گندم تهیه می شده است به مقدار زیاد استفاده می کردند ، زیرا الکل در دسترس آنها نبود . کتاب مذهبی یهودیان از سرزمین موعود چنین یاد می کند که در آن نهرهایی از عسل و شیر جاری است . در کتاب انجیل مسیحیان از عسل به عنوان مظهر فراوانی و نعمت یاد شده و در طومار بحرالمیت نیز از عسل نام برده شده ولی از زنبور داری اثری نیست . 

 در یونان باستان نیز عسل یکی از هدایای گرانبهای طبیعت انگاشته می شد . یونانیان تصور می کردند که خدایان چون خوراک بهشتی می خورند فنا ناپذیر و ابدی گشته اند . آنها تصور می کردند عسل یکی از اجزای مهم این خوراک بهشتی است . 

 قدیمی ترین فسیل زنبور عسل مربوط به  بیست میلیون سال پیش است که در موزه تاریخ طبیعی نیویورک نگه داری می شود ( نشانگر مقاومت زنبورعسل و تطابق با محیط ، برای حفظ بقا  آن است ) و از آنجا که همه موجودات نتیجه تکامل هستند چنین حدث زده میشود که گونه های ابتدایی آن مربوط به چهل  تا  پنجاه میلیون سال قبل می باشد.

 آدمیان نخستین از روزگاران بس دراز از عسل استفاده می کردند در یک نقاشی که در غارهای بیکورپ اسپانیا وجود دارد مردی را نشان می دهد که در حال برداشتن عسل از یک کندوی طبیعی می باشد این تصویر مربوط به 12 هزار سال قبل از میلاد مسیح می باشد. 

 از روایت های قدیم هندی و مصریان باستان بر می آید که از عسل استفاده می کرده اند گویند در یکی از اهرام مصر ظرفی حاوی عسل یافتند که بعد از چند هزار سال هنوز همچنان سالم بوده است. 

 در سرودهای هومر ، در کتاب های دینی وصف عسل آمده است در قرن 8 ق – م در یونان برای پرورش زنبور عسل و استفاده از عسل آن مقرراتی وضع کرده بودند. 

 زنبور حشره ای است که در بیشتر بخش های جهان به جز نزدیکی قطب جنوب زندگی می کند بیش از 10000 نوع زنبور شناسایی شده است اما تنها زنبور عسل، عسل و موم می سازد که می تواند مورد استفاده قرار گیرد . 

مروری بر تاریخچه و وضع زنبورداری درایران :

 زنبورداری در ایران سابقه دیرینه داشته و یکی از حرفه های اصیل و قدیمی ایرانیها است . دشنه مفرغی منقش به شکل زنبور عسل و متعلق به هشتصد سال قبل از میلاد که در لرستان بدست آمده است و اکنون در موزه شهر بروکسل نگهداری میشود ، معرف قدمت آشنایی ایرانیها با این حشره مفید است.

 با جستجوی کلمه عسل و احتمالأ زنبور عسل در اشعار بخصوص شعرهای بسیار قدیمی می توانیم از وجود قدمت زنبور عسل در کشور بیشتر مطلع گردیم . چون اگر کلمه عسل در کشور ایران پیدا        می شود خود به خود دلیل بر این است که زنبور هم در زمان نوشتن آن متون وجود داشته است . هر چه این ادبیات قدیمی تر باشند نشان دهنده قدمت زنبور عسل در این کشور خواهد بود .

 در دورۀ‌ هخامنشیان نگهداری زنبور عسل در ایران رواج داشته و از عسل بعنوان یک ماده شیرین غذایی و دارویی استفاده می کرده اند.

 به عقیده اهالی خوانسار زنبورداری در آن منطقه حداقل سابقه پانصد ساله دارد . خیلی از زنبور دارهای این منطقه چند نسل از اجدادشان را که شغلشان  زنبورداری بوده است می شناسند یا با نام آنها آشنایی دارند . قسمت اعظم عسل خوانسار از گل گز تامین می گردد که خوشبوترین و خوشمزه ترین عسل می با شد.

 نگهداری زنبور عسل در اکثر مناطق خوش آب و هوا و مستعد کشور زیاده بوده و هست. آمار سالهای اخیر نشان می دهد که نگهداری کندو های بومی کم کشده وجای خود را به کندوهای مدرن داده است. در حال حاضر در کلیه مناطق ایران به جز مناطقه کویری زنبور داری گسترش دارد. 

 پرورش زنبور عسل در اردبیل هم از سابقه طولانی برخوردار است و به علت مجاورت با کشورهای جماهیر شوروی سابق که عنوان بزرگترین تولید کننده عسل جهان را یدک می کشند ، اولین کندوهای مدرن به شکل امروزی توسط زنبورداران این استان وارد کشور شده است .دراردبیل دو نوع عسل بهاره و پائیزه تولید می شود .عسل سبلان به علت کیفیت بالا وعطر و بوی خاص آن و پائین بودن میزان رطوبت و ساکارز از شهرت خاصی برخوردار است . دراستان زنبورهای غسل بیشتر از گیاهان بابونه گون و آویشن تغذیه می کنند و عسل تولیدی استان خواص این گیاهان را نیز در خود دارد 

سهم تولید و اشتغال استان

 استان اردبیل دارای مقام سوم کشوری در زمینه تولید عسل ، با تولید 7.3 درصد عسل کشور را داراست.

 استان اردبیل در میزان برداشت از هر کندو با 21.48 کیلوگرم رتبه اول کشوری را داراست .

 در اردبیل 157665 کندوی عسل وجود دارد که از این تعداد 151321 (96 درصد) مدرن و 6344 (4 درصد ) بومی هستند 

میزان تولید سالانه عسل اردبیل 3295 تن می باشد

 تعداد شاغلین این بخش در استان در حدود 3200 نفر می باشد  که از این تعداد حدود 2500 نفر زنبوردار هستند 

 مصرف سرانه این فرآورده در استان اردبیل  سیصدوهفتاد گرم در سال است که مجموع آن ‪چهارصد تن می شود و بقیه عسلهای تولیدی استان مازاد بر مصرف می باشد. (سرانه مصرف در دنیا 200 گرم می باشد 

در اردبیل 5 کارخانه بسته بندی عسل و فراورده های آن وجود دارد که در این میان 2 کارخانه تعطیل و تنها کارخانه های گیمیا عسل عسل سبلان و شهداد خلخال فعال می باشند .

 سهم صادرات استان اردبیل

آخرین اماری که از میزان صادرات عسل استان توسط اداره دامپزشکی با توجه به مجوز  صادره اعلام شده است 68 تن و 450 کیلوگرم می باشد 

 به علت عدم همکاری سازمان های مرتبط آمار دقیقی از کشورهای صادر شده جمع آوری نشد ولی بنا به گفته یکی از کارشناسان اغلب به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر شده است .  صادرکنندگان عمده اردبیل شرکت کیمیا عسل و آقای بیگناه ازتولید کنندگان برتر کشوری هستند. 

 تهدیدات صادرات عسل استان اردبیل 

1. بیتوجهی به صادرات و نبود عزم جدی برای صادرات عسل استان بطوریکه اولین اتحادیه صادرکنندگان عسل استان در سال 1385 تشکیل شد

2. خشکسالی های پی درپی در سالهای اخیر باعث کاهش چشمگیر تولید عسل  وبه موازات پان صادرات آن گردیده 

3. ورود شهدهای تقلبی به بازار که باعث بی اعتمادی به عسل سبلان میشود

4. قطع حمایتهای دولتی

5. هجوم بیماریهای مختلف و جدید به کندوهای زنبورعسل از جمله فرار زنبور از کندو (ccd )

6. ورود عسل خارجی با قیمت و ÷ائین از خارج از کشور البته خوشبختانه از مورخه 90/9/19 واردات آن ممنوع شد

فرصت های صادرات عسل اردبیل

1. آب و هوای مناسب و کوهستانی و تنوع گیاهی

2. عدم نیاز به تکنولوژی بالا و پیچیده

3. وجود تقاضای همیشگی به علت ارزش غذایی و شهرت بالا

4.افزایش روز بروز  تقاضا برای محصولات جدید و فراوری شده عسل  

شناخت نقاط قوت صادرات عسل اردبیل

1. کیفیت بالای عسل سبلان (میزان رطوبت عسل سبلان از استاندارد آن که 17.5 الی 18 درصد می باشد کمتر بوده و در حدود 14 درصد می باشد ساکارز آن نیز کمتر از استاندارد بین المللی که 7 درصد می باشد بوده و 5 درصد است 

2. بعلت شرایط آب و هوائی دراستان در حدود 9 ماه هز سال می توان عسل برداشت نمود

3. تعداد شاغلین در این زمینه بالاست

4. تنوع گیاهی که باعث تولید عسل با طمع های مختلف می شود

5. ارزش افزوده بالای عسل که قیمت تمام شده آن با قیمت فروش با توجه به کیفیت از تفاوت چشمگیری برخوردار است (20 الی 80 هزار تومان در هر کیلوگرم )

نقاط ضعف صادرات عسل اردبیل  

1. نبودن استاندارد واحد برای عسل سبلان

2. فقدان بازاریابی مناسب

3. نبود پایانه های مناسب صادراتی  

4.عدم حمایت مناسب دولت از صادرات عسل

5. عدم حضور در نمایشگاههای بین المللی جهت معرفی عسل سبلان

6. عدم آموزش مناسب و کافی

7.نبود کارخانه های مجهز بسته بندی عسل

8. عدم وجود کارخانه های عمل آوری فرآورده های عسل

 


 

 


comment نظرات ()